 |
| Riana Scheepers |
Stem uit het
nieuwe Zuid-Afrika
De Zuid-Afrikaanse schrijfster Riana Scheepers was een tijd
geleden op bezoek in Groningen. Zij is een van de vele nieuwe
stemmen in het Zuid-Afrika na de apartheid. Jonge schrijvers
met een heel eigen geluid, en opvallend veel vrouwen.
Duizendpoot
Van oorsprong stamt de familie van Riana
Scheepers uit Gelderland. Haar voorouders vertrokken omstreeks
1700 naar Zuid-Afrika. De familie Scheepers belandde uiteindelijk
in Zoeloeland. Riana groeide op tussen de plaatselijke bevolking.
Ze speelde met zwarte kinderen en luisterde naar hun verhalen
over geesten, demonen en slangen. Het besef van apartheid leefde
niet bij haar. 'Ik was er heilig van overtuigd dat ik met mijn
zwarte vriendje Bubesi zou trouwen'.
Na haar schooltijd op een missiepost studeerde ze aan de universiteit
van Kaapstad. Ze trouwde en het dagelijks leven slokte haar
volkomen op. Pas na haar scheiding debuteerde ze, in 1990. Ze
kon vrijer schrijven over onderwerpen als sexualiteit en apartheid
omdat de censuur minder streng werd na 1990.
Pas in 1995 werd de censuur helemaal afgeschaft in Zuid-Afrika.
Op het moment is Riana Scheepers bezig met een veel dingen.
Ze werkt als public relations medewerkers bij een bekende uitgeverij,
ze verzorgt literaire programma's op radio en t.v. en ze geeft
Afrikaanse letterkunde aan de universiteit van Kaapstad. Verder
is ze bezig met een dissertatie over Koos Prinsloo, een bekende
en nogal omstreden Zuid-Afrikaanse schrijver, die stierf aan
aids.
Riana Scheepers is een echte literaire duizendpoot.
Spookasem
Naast al haar bezigheden ziet ze kans
om regelmatig verhalen en romans van kwaliteit te publiceren.
In Nederland zijn inmiddels drie van haar werken vertaald. Twee
verhalenbundels ; Dulle Griet en Onbevlekte ontvangenis,
en haar nieuwste werk; De heidendochters juichen, een
roman.
Ze schrijft haar boeken in het Afrikaans, een taal die in de
verte afstamt van ons eigen Nederlands. Het Afrikaans heeft
een eigen ontwikkeling doorgemaakt. Vroeger was het de taal
van de onderdrukker, de Boeren, nu herontdekken veel mensen
de schoonheid van het Afrikaans.
Riana Scheepers vindt het erg jammer dat Nederlanders geen Afrikaans
beheersen: 'Er zijn veel woorden die zo prachtig zijn, spookasem
voor suikerspin bijvoorbeeld'. Er zijn nog meer voorbeelden
te noemen. Een bitterbek is een teleurgesteld mens, een buustelyfie
een beha en een slapskyf een floppy! Bij de vertaling van het
Afrikaans gaat er jammer genoeg veel verloren, vindt Riana Scheepers.
In haar verhalen komen regelmatig woorden in het Zoeloe voor,
de taal van haar jeugd. Dat levert voor de lezer weinig problemen
op. Woorden als isangoma (waarzegger) en impundulu (mytische
vogel) worden steeds verklaard.
Een kenmerk van de nieuwe generatie Zuidafrikaanse schrijvers
is dat er omgangstaal gebruikt wordt in de dialogen. ‚'De
dialogen moeten levendig en eerlijk zijn, geen verheven boekentaal.
Die tijd hebben we gehad ‚'volgens Scheepers.
Golf
De invloeden die de lezer duidelijk uit
haar boeken haalt zijn niet alleen typisch Afrikaans, zoals
de aanhalingen uit de bijbel. Ook haar jeugd tussen het Zoeloevolk
is een bron van inspiratie, net als de natuur.
‚'Afrika is een viriel landschap, de creativiteit, de drang
om te scheppen zit in de aarde.‚'
De culturele boycot, die een aantal jaren geleden van kracht
was, en de apartheid waren een ramp voor de hele Afrikaanse
bevolking, zegt Scheepers. ‚'Ik denk aan alle vriendschappen,
alle kennis, alle culturele rijkdom en interactie die blanken
hebben moeten missen omdat zij weggehouden zijn van zwarte mensen.
Het was een verarming, ook voor jullie, in de westerse wereld‚'.
De literatuur leeft nu als nooit tevoren in Zuid-Afrika. De
leeskringen, die we in Groningen ook kennen, schieten als paddestoelen
uit de grond. Schrijvers doen nieuwe inspiratie op. En sinds
het eind van de tachtiger jaren is er een golf opgekomen van
vrouwelijke schrijvers . Houd namen als Marita van der Vyver,
Emma Huismans en Jeanne Goosen in de gaten.
Goudmijn
De literatuur leeft in Zuid-Afrika. ‚'De
grondslag van alle literatuur is spanning, spanning op veel
terreinen: man-vrouw, blank-zwart, emoties als verwondering,
walging noem maar op. Er valt nog veel te ontdekken voor een
schrijver‚'. De verscheidenheid aan culturen is een goudmijn.
Er zijn alleen al elf officiele talen in Zuid-Afrika, en minstens
zoveel bevolkingsgroepen.
De grootste kracht van Riana Scheepers zijn haar korte verhalen.
Zoals ze zelf zegt:‚' Het grootste gif zit in een klein
flesje, dat is een Afrikaans spreekwoord. Het korte verhaal
is bedriegelijk eenvoudig maar het kan je als een vuist treffen‚'.
Het verhaal Een kind en een vis is een mooi voorbeeld
van haar schrijfkunst. Het is het verhaal van een jongen die
geobsedeerd wordt door een grote donkere, geheimzinnige vis
in de rivier. Als het hem eenmaal lukt de vis te vangen is de
desillusie groot.
Het is een zeer overtuigend, erg sfeervol verhaal.
Haar roman werd minder goed ontvangen in Nederland.‚'De
boodschap is wat al te uitgesproken, de taal te esthetisch en
saai. Toch blijft het verhaal van De heidendochters juichen
fascineren'. (Vrij Nederland mei 1996).
Riana Scheepers is blij met de reactie die ze van zwarte vrouwen
uit Soweto kreeg. Ze vonden haar verhalen heel herkenbaar en
realistisch.
In Nederland is er op het moment een hernieuwde belangstelling
voor Zuid-Afrikaanse literatuur. De boeken van Riana Scheepers
zijn een prachtige kennismaking met de nieuwe stemmen van het
Zuid-Afrika na de apartheid.
Boeken van Riana Scheepers
Dulle Griet 1990
Onbevlekte ontvangenis
1994
De heidendochters juichen
1995
Haar boeken verschenen bij uitgeverij Prometheus in Amsterdam |
|
 |